menusearch
danagaam.ir

شابک چیست؟

شنبه دهم شهریور ۹۷
(0)
(0)
شابک چیست؟
تاریخچه (ISBN)

 

در سراسر دنيا هر سال انتشار کتاب¬ و ساير نشريات به ميزان قابل توجهی افزايش می‌يابد و به همان نسبت، به تعداد مراکز فروش و انتشار افزوده می‌شود. اين توسعه روزافزون در امر چاپ و انتشار، سردرگمي و بلاتکليفی را به دنبال دارد و باعث می‌شود مدت زمان بيشتری برای پيدا کردن کتاب يا نشريه مورد نظر صرف کنیم. با توجه به افزايش روزافزون انتشار کتاب و مشکلاتی که توزيع، سفارش، انبارگردانی و اطلاع رسانی کتاب در سطح جهان با آن مواجه شده بود، به تدریج ناشران و کتابفروشان برآن شدند راه حلی در این زمینه بيانديشند. تا آن زمان ناشران برای کنترل موجودی، تامين سفارش و توزيع، از روش‌‌‌‌های مختلفی از جمله بازيابی عنوان، مولف و ديگر مشخصات کتابشناختی استفاده می‌کردند. اما استفاده از مشخصات کتابشناختی هميشه پاسخگو نبود. به این منظور و همچنین برای سرعت دهی به کارها، صرفه جویی در هزينه¬ها و پیشگیری از وقوع مشکلاتی که در اثر پراکندگی و تنوع منابع چاپی به وجود آمده بود، ناشران تصمیم گرفتند از شماره‌‌‌‌های داخلی برای شناسایی آثارشان استفاده کنند، که بيشتر شماره‌‌‌‌های ثبت کتاب ها بود. اگر چه روش خوبی بود اما چون اين شماره گذاری ها استفاده داخلی داشتند، با گسترش مبادلات وسيع کتاب ها در سطح ملی و بين المللی جوابگوی مشکلات نبود. بنابراين، بررسی‌‌‌‌های تعدادی از ناشران و توزيع کنندگان کتاب که از رايانه برای پردازش سفارش ها و کنترل موجودی درانبار‌‌‌‌های کتاب استفاده می‌کردند، نشان داد پيش نياز يک نظام ماشينی کارآمد، شماره ای منحصر به فرد و ساده برای شناسایی آثار است. در این راستا فروشگاه‌‌‌‌های کتابفروشی «اسميت و پسران» که کتاب هايشان را از انبار مرکز تهيه و از سیستم کامپیوتری برای سفارش، انبارگردانی و فروش کتاب‌‌‌‌های خود استفاده می‌کردند، لزوم وجود يک سيستم ماشينی موثر و یک شماره واحد و آسان برای کتاب¬‌‌‌‌های منتشر شده را بيش از پيش احساس کردند. در سال 1967 در انگلستان شماره استاندارد کتاب توسط «اسميت» ایجاد شد. در همين زمان آمريکایی ها نیز در اجرای چنين طرحی با کشور انگليس همکاری کردند که توسط شرکت «باوکر» بسط و توسعه يافت. مسئله نياز به يک سيستم شماره گذاری بين المللی کتاب نخستین بار در سومين گردهمایی بين المللی بازار کتاب و انطباق آن با اصول منطقی تجارت کتاب در نوامبر 1966 مطرح شد. در سال 1968 کميته فنی مستندسازی سازمان بين المللی استاندارد، گروهی را با مسئولیت موسسه استاندارد انگلستان با هدف تحقيق درباره امکان بسط نظام انگليسی برای شماره گذاری در سطح بين المللی تعيين کرد. در این راستا کنفرانس‌‌‌‌های متعدد میان کشور‌‌‌‌های اروپایی و آمريکایی برگزار شد که نتيجه اين کنفرانس ها، تدوین استاندارد شماره 2108 ایزو بود. بر اساس این استاندارد، اصول و روش شماره گذاری استاندارد بين المللی کتاب تعريف شد. هدف از این استاندارد، هماهنگ سازی و استاندارد کردن استفاده از شماره شابک برای کتاب ها در سطح بين لمللی است؛ به روشی که هر شماره استاندارد بين المللی کتاب فقط یک عنوان مشخص و يا چاپ مشخص از یک عنوان توسط ناشر خاص را شناسایی می‌کند. یک سازمان بين المللی در سطح جهان برای انجام و پياده کردن اصول شابک، مسئوليت شماره گذاری را بر عهده گرفت که مقر آن در لندن - انگلستان است و به سازمان جهانی شابک مشهور شد. علاوه بر سازمان جهانی، در هر کشور یک نمايندگی در سطح ملی و در مواردی منطقه ای، مسئوليت هدايت گروه را برای شماره گذاری کتاب ها بر عهده دارد.

 

شابک در ايران

 

همگام با گسترش نشر کتاب و استفاده روزافزون از رايانه و سيستم هاي داده پردازي در فعاليتهاي نشر و اطلاع رساني، ضرورت وجود شابک در ايران نيز بيش از پيش احساس شد و در نتيجه معاونت امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به عنوان متولي کار نشر اقدام به اخذ نمايندگي از موسسه جهاني شابک نمود. در سال 1372، ايران به عضويت اين مؤسسه درآمد و شماره گروهي جمهوري اسلامي ايران در نظام شماره گذاري بين المللي کتاب عدد 964 تعيين شد. در سال 1375 نيز بر اساس مصوبه هيات وزيران استفاده از شابک از سوي ناشران اجباري شد و ناشر موظف شد که از ضوابط شابک ايران پيروي کند.بر اساس آمار خانه کتاب تعداد ناشران عضو بيش از 12 هزار و 900 ناشر است. همچنين بر اساس همين آمار از کل کتاب هاي منتشر شده توسط ناشران تا پايان سا ل 1397، حدود 99 درصد کتاب ها داراي شابک هستند. در شابک ايران سه ميليون عنوان کتاب با پيش شماره هاي 964، 600 و 622 قابل شماره گذاري است که در آن ناشران، بر حسب ميزان فعاليت انتشاراتي آنها، به گروه هايي تقسيم مي شوند که جدول گروه 964 به صورت زير است:

تعداد عنوانهاي کتابهاي ناشر

شناسه

گروه

تا 10000عنوان کتاب

00-29

گروه اول

تا 1000عنوان کتاب

150-249

گروه دوم

تا 1000عنوان کتاب

300-549

گروه سوم

تا 1000عنوان کتاب

970-989

گروه چهارم

تا 100 عنوان کتاب

2500-2999

گروه پنجم

تا 100 عنوان کتاب

5500-8999

گروه ششم

تا 100عنوان کتاب

9900-9999

گروه هفتم

تا 10 عنوان

90000-96999

گروه هشتم


با توجه به افزايش ميزان انتشارات و در شرف به اتمام رسيدن شماره هاي شابک در گروه 964 در سال 1385 گروه ديگري به شناسه 600 به ايران اختصاص يافت. دامنه شماره گذاری گروه 600 به شرح زير است:

تعداد عنوانهاي کتابهاي ناشر

شناسه

گروه

تا 10000عنوان کتاب

00-09

گروه اول

تا 1000 عنوان کتاب

100-499

گروه دوم

تا 1000 عنوان کتاب

993-995

گروه سوم

تا 100 عنوان کتاب

5000-8999

گروه چهارم

تا 100 عنوان کتاب

9868-9929

گروه پنجم

تا 10 عنوان کتاب

90000-98679

گروه ششم

تا 10 عنوان کتاب

99600-99999

گروه هفتم


همچنین در سال 1396 با توجه به اینکه شابک‌‌‌‌های موجود در گروه 600 در حال اتمام بود گروه سوم با شناسه 622 به ایران اختصاص یافت که به شرح زیر است:

تعداد عنوانهاي کتابهاي ناشر

شناسه

گروه

تا 10000عنوان کتاب

00-08

گروه اول

تا 1000 عنوان کتاب

200-249

گروه دوم

تا 100 عنوان کتاب

6000-6999

گروه سوم

تا 10 عنوان کتاب

95000-99999

گروه چهارم

گالری تصاویر محصول
تصاویر
بیشتر
instagram
نظرات کاربران
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

بستن
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

0 نظر
تمامی خدمات و محصولات این سایت، حسب مورد دارای مجوز‌‌‌‌های لازم از مراجع مربوطه می‌باشند و فعالیت‌‌‌‌های این سایت تابع قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران است.